Cinsel azınlıklar ve uluslararası ‘Cinsel Özgürlük Haftası’

28 Haziran 1969 sabahı, New York’ta cinsel azınlıklar, kendilerine yönelik resmî şiddete, polis keyfiliğine karşı ilk kez bayrak açtı. Günlerce sürdü sokak çatışmaları. Tarihe “Stonewall İsyanı” olarak geçti bu eylemler

Viyana – 1969’dan beridir15 – 30 Haziran arası, cinsel azınlıkların (lezbiyen, gey, biseksüel ve transseksüel – LGBT) hak ve özgürlükleriyle ilgili uluslararası çapta yürüyüş, miting, anma toplantısı veya festival, karnaval, geçit töreni tarzlarında kitlesel gösterilere sahne olur. Bazı devletler, çok sayıda yerel yönetim gökkuşağı bayrağını çeker göndere. Sebebi, “Christopher Street Day”dir (CSD); yani, “Christopher Caddesi Günü”. Ama bu, eylemlere kaynaklık eden olayların yaşandığı ülke ve kentteki adıdır. Özellikle de 1970’lerden sonra, farklı ülkeler ve toplumlar bugün için farklık isimler altında etkinlikler sergiler olmuştur. Örneğin, Avusturya’da “Regenbogenparade” (Gökkuşağı Geçit Töreni) adı altında yapılır.

CSD’ye kaynaklık eden olaylar, 1969’da ABD’nin New York kentinde yaşandı. Kentin Greenwich adlı semtinin Christopher Caddesi’nde bulunan cinsel azınlıklara ait mekânlara yönelik sıkı bir polis baskısı ve baskınları sürmekteydi. Söz konusu uygulamada, hedef haline getirilmiş topluluklara yönelik uygulamalarda ayrımcılık da vardı. Polisin kötü muamele ve keyfi uygulamalarından özellikle Afro ve Latino Amerikalılar etkilenmekteydi.

Bu yüzden, 28 Haziran sabahının erken saatlerinde, Stonewall Inn adlı barda, tarihe “Stonewall İsyanı” olarak geçecek olan eylem gerçekleşti. Cinsel azınlıklar, kendilerine yönelik resmî şiddete, polis keyfiliğine karşı ilk kez bayrak açmışlardı. Bu, cindel azınlıklar açısından ve tarihinde, gerçekten de bilinen ilk isyandı. O sabahtan itibaren, cindel azınlıklar mekânlarına düzenlenen baskınlara karşı direnmeye başlamışlardı. New York polisine karşı, günlerce süren sokak çatışmalarına girmişlerdi.

Yaşanan olaylardan sonra, bir “Christopher Sokak Kurtuluş Günü Komitesi” kuruldu ve olayların yıldönümlerinde sokak geçit törenleri ve etkinlikler yapılması kararı alındı. Bunun için belirlenen gün ise, “Haziran ayının son Cumartesi günü” idi. Böylece New York, 1970 Haziranı’nda bir etkinliğin daha geleneksel hale gelişine sahne oldu.

CSD Avrupa kentlerinde

New York’taki ilk kutlamalardan sonra, bu etkinliklerin aynı adla (Christopher Street Day) Avrupa kentlerinde de yapılması 1978’den itibaren başladı. Avrupa’daki ilk kutlama, 24 Haziran 1978 günü İsviçre’nin Zürih kentinde yapıldı. Bir yıl sonra, kutlamların yapıldığı Avrupa ülkelerine Almanya da katıldı. Almanya’nın Berlin, Köln, Stuttgart ve Bremen kentlerinde bu geçit törenleri 1979’da yapıldı. Bunlar, Haziran’ın son haftasının cinsel azınlık hakları için etkinliklerin uluslararası bir boyut kazanmasının yolunu açtı.

Avusturya’da ise ilk CSD gösterisi, 26 Haziran 1982 günü başkent Viyana’nın Maria-Theresien Meydanı’nda “Meşaleli Geçit Töreni“ (Fackelparade) tarzında gerçekleştirildi. 1984’te ise etkinliklerin kapsamı genişledi, o yıl etkinlikler 17 Haziran – 29 Haziran arasına yayıldı. İlk yürüyüş ve miting tarzı kutlama da aynı yıl, 29 Haziran 1984’te organize edildi. Viyana’nın tarilsel çekirdeği sayılan Innere Stadt belediyesinde yapılan yürüyüş için, bu yıldan itibaren “Gay Onur Günü” adı kullanıldı. 29 Haziran 1996’taki kutlamadan bugüne kadar kullanılan isimlendirme ise “Gökkuşağı Geçit Töreni” (Regenbogenparade) olageldi.

Türkiye’de 2003‘ten beri ve sadece İstanbul‘da

1970’lerin sonundan beridir uluslararası bir boyut kazanmış bu cinsel azınların hak ve özgürlüklerine yönelik eylem ve kutlamalar, Türkiye’de 1993’te ilk defa “Cinsel Özgürlük Haftası” adı ile kutlanmak istenmiş, ancak dönemin İstanbul valiliğinin izin vermemesi ve yurtdışı konuklarını sınırdışı etmesi sonucu etkinlikler o yıl gerçekleştirilememiştir. Daha sonra, 2003 yılında yaklaşık 30 kişi tarafından bir yürüyüş yapılmıştır. Ülkenin en büyük kenti İstanbul’da ve o yılın Haziran ayının son pazar günü. Türkiye’de Onur Yürüyüşü“adıyla yapılan eylem ve kutlamalar, sık sık yasaklanan etkinliklere bir yenisi olarak eklenmiş durumda.

İlgili kaynaklarda 2010’da 5 bin, 2011 10 bin, Gezi Parkı eylemlerinin gerçekleştiği 2013’te 100 bin kişinin katıldığı belirtilmekte. 2015’teki yürüyüş ise İstanbul Valiliği tarafından yasaklandı. Buna rağmen yapılmak istenen yürüyüşe katılanlar, polisin tazyikli su, biber gazı ve plastik mermilerine maruz kaldı. Son yıllardaki bütün “Onur Yürüyüşü“ eylemlerine, yasal izin verilmiyor ve eylemler buna rağmen yapılmaya çalışılıyor.

Günümüzde farklı günler, farklı isimler

CSD günümüzde, farklı ülkelerde sadece “Haziran’nın son Cumartesi günü” değil, aynı ay içinde ama farklı günlerde de kutlanabilmekte. Avrupa’da “CSD” adı da daha çok Almanya ve İsviçre’de yaygın olarak kullanılır. Diğer Avrupa ülkelerinde, ana amaç yine cinsel azınlıkların hakları ve özgürlükleridir, ama farklı isimler almıştır.

Avusturya’da “Gökkuşağı Geçidi” deniliyorken, İngilizce konuşan ve Romanesk ülkelerde “Gurur Günü” adlandırması daha yaygındır. Türkiye’de “Onur Yürüyüşü“adıyla yapılıyor bu eylem ve kutlamalar.

Kutlama tarzlarında da görülür benzer farklılıklar. Avustralya’daki geçit törenleri ve diğer etkinlikler, ağırlıkla karnaval tarzında (Mardi Gras adıyla) gerçekleşir.

Avusturya’da en etkili şekilde başkent Viyana’da ve Steiermark eyaletinin başkenti Graz’da yapılan etkinlikler, Koronavirüsü salgını dolayısıyla bu yıl açık havada gerçekleşmeyecek. Planlanan etkinliklerin bir kısmı Online (sanal) platformda paylaşılacak sadece.

info@öneri.at

Vielleicht gefällt dir auch