Markalarda ırkçılık tartışması alevlendi

Avusturya’da “marka isimlerinde ırkçılık” tartışmanın odağında yer alan sözcükler, “Mohr” ve “Mohren”.

HÜSEYİN A. ŞİMŞEK

Viyana – ABD’de Afro Amerikalılara karşı gündeme gelen son ölümcül şiddet kullanımından hemen sonra, bürün ülkeyi saran ve ardından dünyaya yayılan, halen dinmemiş olan ırkçılık karşıtı gösteriler, etkinlikler ve farkındalık yaratma çalışmaları, hayatın farklı alanlarına da sirayet etmeye başladı. Yıllar içinde “normalleşmiş”, kanıksanmış ırkçılık örneklerine yeniden dikkat çekilmeye başlandı. Tartışma kamu radyo kanalı Ö1 tarafından, taraflarla konuşularak gündeme taşındı.

“Kara Hayat Önemlidir” yürüyüş ve mitingleri hem Avusturya’nın başkenti Viyana’da hem de Graz, Innsbruck, Linz, Klagenfurt gibi önemli eyalet başkentinde önemli bir katılımla gerçekleştirildi. Şimdi ise, ülkedeki kimi marka isimlerindeki ırkçılığa da son verilmesi için bir tartışma başlamış bulunuyor.

Avusturya’da “marka isimlerinde ırkçılık” denildiğinde ilk akla gelen ve başlamış ilgili tartışmanın odağında yer alan sözcükler, “Mohr” ve “Mohren”. Her iki tanımlamayı da marka ismi olarak kullanan birçok şirket ve esnaf var. En batıdaki Vorarlberg’den en doğudaki Aşağı Avusturya ve Viyana eyaletine kadar. Örneğin, Vorarlberg-Dornbrin’de “Mohrenbräu”, St. Pölten’de “Cafe Mohren”, Viyana’da “Mohren Eczanesi” var. Bu isimlerin loğo oluşlarında, genellikle siyahî bir kişinin portresi de görsel olarak yer alır.

“Mohr” ve “Mohren” aynı anlamda kullanılan Eski ve Orta Yüksek Almanca sözcüklerdir; “koyu ten tonları olan insanlar”ın ifade edilmesi içindir. 16. Yüzyıl’a kadar, sadece Moritanya sakinleri kast edilmek istendiğinde kullanıldı. Daha sonra ise “koyu ten tonları olan insanlar”a yönelik genelleştirildi. 20. Yüzyıl’da, özellikle de sonlara doğru, nadiren kullanılır oldu.

Bunun, bir ayrımcılık ya da ırkçılık olup olmadığına dair tartışmaların tarihi ise 1960’lardan itibaren başlar. Bazı kesimler, bu sözcükleri “tarihsel veya edebi bağlam”da değerlendirir ve zararsız görür. “Siyah bir insanın belirli bir mentalitesi”ne, aşağılamaksızın bir atıfta bulunulduğunu savunurlar. Afro kökenlilere yönelik klişeleşmiş ötekileştirmeyle ilgisi olmadığını ileri sürerler. Bugün Avusturya’da bu sözcükleri markalarında kullanmayı sürdüren ve bu tutumlarının arkasında duran esnaflar, paronlarda olduğu gibi.

“Şeytan”la eşanlamlı olarak kullanıldı

Bu kelime 8. Yüzyıl’da Eski Yüksek Almanca’da “mōr”, Orta Yüksek Almanca’da “mōr” veya “mōre” olarak kullanıldı. Kelimeye yüklenen sembolik bir anlamda söz konusuydu: “Şeytan.” Başlangıçta “Moritanya, Etiyopya’da ikâmet eden”, anlamlarında kullanılan sözcük, daha sonra koyu tenli bütün Afrikalılar için sarf edilir olunca, sembolik anlamlandırma üzerinden “Şeytan” ile “siyah ten” arasında bir eşdeğerlik çıktı ortaya.

“Cehennem siyahı”, “kara adam”, Hıristiyan dünyada yukarıdakiyle aynı anlamda kullanıldı. Kilise’nin yaklaşımlarında Orta Çağ’da değişim gündeme geldi. “Siyah Madonna”, “üç bilge adam”dan birinin koyu tenli olması ve piskoposluk armalarında onlara da yer verilmesi, “Mohr” sayılmayı “pozitif” bir revizyona sokma çabasının ürünüdür. 20. Yüzyıl’ın ikinci yarısında, Hıristiyan-Batı renk sembolizmine yöneltilen sıkı ve yaygın eleştirilere rastlanıldığına bakılırsa, “koyu renk” üzerindeki negatif kabuller önemli oranda varlığını sürdürmüş.

Koyu tenli Afrikalılar, Roma döneminde Orta Avrupa’da Roma ordusunun askerleri olarak yaşadı ve savaştılar. Bu konumlarını büyük göç dalgaları sonucu kaybettiler. Sonraki dönemlerde “Mohren” olarak adlandırılan o insanların bazıları fuarlarda, hayvanat bahçelerinde, özel halk şovlarında bu yer ve etkinliklerin cazibesini artıran “nesneler” olarak kullanılabildi.

“Mohr” sözcüğü, 18. Yüzyıl’da yerini ağırlıkla “Negro”ya bıraktı. “Negro”, koyu tenli Afrikalıların sömürge öncesi döneme göre “daha ilkel” bulunuşlarının, sömürgeleştirilmelerinin gerekliliğinin de ifadesi oldu. Mohr (Mohre), Negro, Zenci… Bu ifadelerin hepsi, farklı dönemlerde ağırlık kazanmış, revaçta olmuş ırk ayrımcı ifadelerdir.

………………………………………………………
Kaynak: https://de.wikipedia.org/wiki/Mohr

Vielleicht gefällt dir auch