AYŞE KAYGUSUZ-ŞİMŞEK

Şerbet tepsisi

Ankara – İnsan, uzun süre evde kalınca ne çok şey görüyor ya da unutulan ne çok şey önce gözüne sonra yüreğine çarpıyor. Sonra da duyguların bini bin para!

 ‘Artık işe yaramaz’ deyip de kaldırıp atamadığım çay tepsisi, kırk yıl öncesine götürdü beni. Annem almıştı, sözlendiğimin (evliliğe ilk adım) ilk haftasında. Bizde adetti, kız evinden oğlan evine ‘şerbet tepsisi’ götürmek. Damadın ailesi kaç kişi ise hepsine tek tek hediyeler alınır; fincanlar, sürahi bardakları ve şerbet hazırlanır birkaç komşu ile birlikte oğlan evine gidilir. Tabii, oğlan tarafıyla kız tarafı daha önceden konuşur, bu “şerbet tepsisi” (“şerbet günü”) için aralarında gün belirler. Kız tarafından damadın ailesine alınan hediyelerin yanında, esas olan damada hazırlanan bohçadır. Ne yoktur ki bu bohçada!

Öncelikle bir takım ipek pijama, ayağının terliği, çorabı, gömleği, hamam tası ve traş takımı. Bilenler bilir, o zamanlar bin bir marka köpüklü traş sabunları ve traş bıçakları yoktu ya da vardı da henüz kasabalara, köylere ulaşmamıştı. Arasına jilet konulan, saplı, metalden yapılma küçük bir aletti traş takımı. Bu kendi içinde üç parçadan oluşurdu. Ama bunun yanına bir traş sabunu ve bir traş fırçası koymadan, tam takım olmaz!

Bohçanın diğer önemli bir hediyesi ise kenarları oya ile çevrilmiş bir mendildir. Mendili, gelin kızlar işler. Mendilin kenarını bazı kızlar ipten iğne oyasıyla, bazıları da boncukla tığ işi yapar. İster iğne oyası olsun ister tığ işi, ikisinde de duygular aynıdır. İlmek ilmek, nakış nakış sevda işlenir. Kıymetlidir! Kızın oğlana olan sevgisinin, sevdasının göstergesidir. Artık oğlanın da iç koynunda ya da yaka cebinde hep yanında taşıyacağı sevgisi, sevdalısı olacaktır, yoğun duygularla işlenen bu mendil. 

Oğlan evi de konu komşusuna haber verir ‘şerbet’e davet eder. Sabahtan erken davranıp yemekler hazırlayan oğlan evi, kız tarafını davullu, zurnalı karşılar. Herkesin yüzünde bir gülümseme, dilinde “hayırlı olsun” duaları yayılır etrafa. Yemekten önce, kız tarafının bohçası açılır evin ortasına. Konu komşu, bütün herkes merakla izler, kimisi çok beğenir, kimisi çaktırmadan dudak bükerek belli eder düşüncelerini. Bu dudak bükme bohçayı beğenmemenin, biraz da kız evini küçümsemenin vücut diline yansımasıdır, sessizce… Buna rağmen yine de kirlenmemiştir insan ilişkileri.

Ölümde, düğünde, bayramda sıkı (iyi, güzel) komşuluk ilişkileri vardı. Bir tutam çay, bir kaşık yağ, bir ekmek gibi daha birçok şey ödünç alınıp verilirdi. Paylaşılırdı sevinçler, acılar! İnsanlar arasında güven vardı. Borç para alınır, verilirdi. Söz ağızdan çıktı mı, bir senet kadar hükümlüydü.

Büyük odanın orta yerine seriliveren bohça, yine hayır duaları ve mutluluk dilekleriyle toplanır, oğlanın annesine teslim edilir. İşte o zaman kız tarafı görevini tamamlamış olur. Koca bir kazan ya da kalaylı bakır, büyük bir helkede hazırlanan şerbet dağıtılır tepsi tepsi, bardak bardak…

Şimdi burda şerbet deyip geçmeyelim. Kendine has tadı olan şerbetin bir de, tatlı pembe bir rengi vardır. Bardak bardak da içilse, insanı rahatsız etmez… Gelenekte, inançtaysa şerbet, ağız tatlığının simgesi!

Sonra yemeğe geçilir. Yemek sofraları toplanmadan çalar davul, zurna. Genç kızlar, genç oğlanlar el ele başlar halay. Ellik baba, jandarma, üçayak, düz halay gibi daha birçok isimle rengârenk canlanır, coşar gün!

Özenle hazırlanan şerbet tepsisinde birkaç bozuk para (demir para), gücün; bir demet buğday başağı ya da bir bardak buğday, bereketin; yanan bir mum, ışığın ve bir bardak şerbet, tatlılığın (kavgasız, gürültüsüz anlaşabilmenin) simgesi olarak günboyu evin başköşesinde yerini alır. Bütün bunlar, iki genç insanın yeni bir hayata, ışıklı bir yolda, bolluk bereket içinde ve sevgiyle başlaması için yapılır. Bunca dökülüp saçılmanın, hareketin ve harcamanın tek amacı, ‘sevgiyle başlasın, mutlulukla yaşasın, bir yastıkta kocasınlar’ içindir.

Güzel günlerdi! Şimdilerde aynı kültür devam ediyor mu, bilmiyorum ama hemen aklıma bir soru geliyor: Köylerde, kasabalarda genç kaldı mı ki?

ayseesimsek@hotmail.com

Vielleicht gefällt dir auch